10 Kỹ Thuật Rèn Luyện Kỹ Năng Lắng Nghe Chủ Động Hiệu Quả

Trong việc giáo dục và kết nối với con cái, lắng nghe chủ động là kỹ năng quan trọng giúp ba mẹ và con cái giao tiếp hiệu quả. Để có được kỹ năng này, chúng ta cần rèn luyện sự chú ý tuyệt đối, sự thấu hiểu và đưa ra phản hồi tinh tế. Một người thực sự lắng nghe chủ động không chỉ nghe thấy những từ ngữ được nói ra mà còn kết nối sâu sắc với thông điệp bên trong, giúp hiểu rõ hơn và tương tác tốt hơn với con.

Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu rõ hơn về khái niệm này cũng như các kỹ thuật thực tế để rèn luyện kỹ năng thiết yếu này nhé!

Kỹ Năng Lắng Nghe Chủ Động Là Gì?

Kỹ năng lắng nghe chủ động không chỉ đơn thuần là nghe thấy âm thanh; mà nó đòi hỏi sự kết nối với những suy nghĩ, cảm xúc và ý định đằng sau thông điệp của người nói. Các học giả từ Trường Kinh doanh Harvard, Robin Abrahams và Boris Groysberg, đã xác định 3 khía cạnh cốt lõi:

Nhận thức: Tập trung vào các thông điệp rõ ràng và ẩn ý trong lời nói, từ đó xử lý và tổng hợp thông tin.
Cảm xúc: Giữ bình tĩnh và đồng cảm, kiểm soát các phản ứng cá nhân để đảm bảo một không gian giao tiếp cởi mở.
Hành vi: Thể hiện sự tập trung và thấu hiểu qua những lời nói, ngôn ngữ cơ thể và các phản hồi có chọn lọc.

10 Cách Thực Hành Để Nâng Cao Kỹ Năng Lắng Nghe Chủ Động

Dưới đây là 10 phương pháp nổi bật:

1. Hiện Diện Trọn Vẹn

Hiện diện trọn vẹn nghĩa là gác lại những yếu tố gây xao nhãng như điện thoại di động, công việc hay thiết bị khác để dồn toàn bộ sự chú ý vào người đang nói.

Bằng cách duy trì giao tiếp bằng mắt và chú ý đến giọng nói, ngôn ngữ cơ thể cũng như những biểu cảm phi ngôn ngữ của con, ba mẹ sẽ hiểu rõ hơn cả thông điệp lẫn cảm xúc của con.

2. Sử Dụng Ngôn Ngữ Cơ Thể Tích Cực

Những biểu cảm phi ngôn ngữ, bao gồm nét mặt, tư thế và cử chỉ, đóng vai trò quan trọng trong kỹ năng lắng nghe chủ động. Việc hơi rướn người về phía trước, gật đầu hoặc mỉm cười có thể là tín hiệu cho thấy ba mẹ đang thực sự chú ý và đồng cảm với con.

Tương tự, việc giữ một tư thế mở (không khoanh tay trước ngực) giúp xây dựng lòng tin và cho thấy ba mẹ đang lắng nghe.

3. Tránh Ngắt Lời Hay Phán Xét Vội Vàng

Việc ngắt lời hoặc phán xét vội vàng có thể tạo ra rào cản lớn, đặc biệt là khi con đang chia sẻ những khó khăn của bản thân. Ba mẹ hãy đảm bảo con đã nói xong suy nghĩ rồi mới phản hồi. Việc ngắt lời không chỉ gây hiểu lầm mà còn khiến con cảm thấy không được tôn trọng.

4. Diễn Đạt Lại Để Phản Hồi

Hãy diễn đạt lại, hay tóm tắt những gì con vừa nói bằng ngôn từ của riêng bạn. Đây là một kỹ thuật then chốt giúp làm rõ thông điệp và tín hiệu cho con thấy ba mẹ đang thực sự lắng nghe chủ động.

Ví dụ, ba mẹ có thể nói: “Nghe con nói thế này, mẹ hiểu là…” hoặc “Có vẻ như con đang cảm thấy…”. Cách tiếp cận này giúp giảm thiểu hiểu lầm và cho con cơ hội làm rõ thêm những suy nghĩ của mình.

5. Đặt Câu Hỏi Mở

Những câu hỏi mở giúp cuộc trò chuyện sâu sắc hơn và cung cấp thêm nhiều góc nhìn từ phía con. Thay vì hỏi những câu chỉ có thể trả lời “Có/Không”, ba mẹ hãy khuyến khích con chia sẻ nhiều hơn với các câu như:

“Điều gì khiến con đưa ra quyết định này?”
“Con có thể nói rõ hơn về việc này ảnh hưởng thế nào đến con không?”
“Ba mẹ có thể hỗ trợ con trong việc này như thế nào?”

6. Công Nhận Góc Nhìn Và Cảm Xúc Của Con

Sự công nhận là một phần thiết yếu của lắng nghe chủ động vì nó giúp con cảm thấy được thấu hiểu và tôn trọng. Ngay cả khi ba mẹ không hoàn toàn đồng ý, việc thừa nhận cảm xúc hoặc quan điểm của con vẫn tạo ra một không gian an toàn để con cởi mở.

Ví dụ, những câu như “Ba mẹ hiểu tại sao con lại cảm thấy bực mình như vậy” hoặc “Chắc hẳn chuyện đó đã khiến con rất áp lực” sẽ khiến con cảm thấy tiếng nói của mình có giá trị.

7. Tóm Tắt Lại Những Việc Cần Làm

Ở những thời điểm quan trọng của cuộc trò chuyện, đặc biệt là khi kết thúc, việc tóm tắt các ý chính và các hành động tiếp theo sẽ giúp làm rõ sự thấu hiểu lẫn nhau. Việc này đảm bảo ba mẹ và con đều đang “đồng bộ” với nhau và có cơ hội điều chỉnh nếu cần.

Ví dụ, sau khi thảo luận về kế hoạch học tập, ba mẹ có thể nói: “Để ba mẹ xác nhận lại nhé, chúng ta đã thống nhất là con sẽ hoàn thành bài tập này trước thứ Sáu, và cuối tuần ba mẹ sẽ cùng ôn lại với con. Đúng không nào?”. Việc tóm tắt giúp củng cố các ý chính trong cuộc hội thoại và nuôi dưỡng ý thức trách nhiệm ở con.

8. Chỉ Đưa Ra Lời Khuyên Khi Con Cần

Một trong những cạm bẫy phổ biến nhất trong lắng nghe chủ động là đưa ra lời khuyên khi không được nhờ vả.

Dù ba mẹ có ý định tốt là muốn giúp đỡ, nhưng điều quan trọng trước hết là phải đảm bảo con thực sự đang tìm kiếm sự hướng dẫn. Đưa ra lời khuyên quá sớm có thể khiến con cảm thấy cảm xúc của mình bị xem nhẹ. Thay vào đó, hãy tập trung vào việc lắng nghe và hỗ trợ quá trình tự tìm ra giải pháp của con.

9. Duy Trì Giao Tiếp Bằng Mắt Vừa Đủ

Ánh mắt thể hiện sự tập trung và tôn trọng, tín hiệu cho thấy ba mẹ đang hiện diện trong cuộc trò chuyện với con.

Tuy nhiên, ba mẹ cũng đừng lạm dụng nó, vì nhìn chằm chằm quá lâu có thể gây áp lực hoặc không tự nhiên cho con. Hãy áp dụng “nguyên tắc 50/70” – duy trì giao tiếp bằng mắt khoảng 50% đến 70% thời gian để đảm bảo một sự kết nối thoải mái và tự nhiên nhất.

10. Giữ Sự Kiên Nhẫn

Hãy cho con thời gian của riêng mình và kìm nén sự thôi thúc muốn ngắt lời hay nói hộ con. Sự kiên nhẫn từ ba mẹ thể hiện sự tôn trọng đối với suy nghĩ của con và cho con không gian để tự do bộc lộ bản thân.

Xây Dựng Kỹ Năng Lắng Nghe Chủ Động Vững Chắc Cùng UNIS Hà Nội!

Kỹ năng lắng nghe chủ động chính là nền tảng cốt lõi cho một hành trình học tập ý nghĩa và những mối quan hệ gắn kết bền chặt. Tại UNIS Hà Nội, chúng tôi đưa lắng nghe chủ động vào như một phương pháp giảng dạy trọng tâm nhằm ươm mầm cho những em bé tự tin luôn biết cách lắng nghe và bày tỏ suy nghĩ, cảm xúc của mình.

Dưới sự định hướng của chương trình Tú tài Quốc tế (IB), chúng tôi trao quyền cho học sinh để các em có thể thể hiện quan điểm, đồng thời nuôi dưỡng sự thấu cảm và sự thấu hiểu lẫn nhau thông qua lắng nghe chủ động.

Hãy bắt đầu hành trình cùng chúng tôi ngay hôm nay!